U?a??n?z? bu x?st?likd?n qoruyun


U?a??n?z? bu x?st?likd?n qoruyun



X?st?liy? s?b?b olan bakteriyalar anilin (orqanik) r?ngl?r? yax?? boyan?r, h?m d? viruslar?n uclar? daha ?ox r?ngi ?z?n? c?lb edir
G?y ?sk?r?k, ?sas?n, u?aq ya?lar?n?n k?skin infeksion x?st?liyi olub yuxar? t?n?ff?s yollar?nda ba?lay?r.

50 d?r?c? b?s ed?r

H?kim-pediatr Elza Abbasovadeyir ki, ard?nca is? uzun m?dd?tli ?sk?r?k tutmalar? m??ahid? olunur. X?st?liyi bordatella pertussis bakteriyalar? t?r?dir. Bunlar qram-m?nfi, q?sa h?r?k?t etm?y?n, uclar? yumru ??pl?rdir. A?a?? temperatur g?y ?sk?r?k t?r?dicisinin h?yat f?aliyy?tini azaltm?r. Ancaq 50 d?r?c?y? q?d?r istilik onun m?hv olmas? ???n yet?rlidir.

??m??vari q???rdaq

Bordatella pertussis bakteriyalar? hava-damc? yolu il? yuxar? n?f?s yollar?n?n selikli qi?as?na ke??r?k traxeya v? bronx ?ax?l?rin? yay?laraq selikli qi?ada iltihabi d?yi?iklikl?r? s?b?b olur. Bu, ?n ?ox ??m??vari q???rdaqlar aras?ndak? nahiyy?d?, habel? traxeyan?n iki ?ax?y? ayr?lan yerind? daha ?ox n?z?r? ?arp?r. Yuxar? n?f?s yollar?n?n selikli qi?as?nda klinik c?h?td?n diffuz (yay?lan) bronxit kimi g?r?n?n irinli proses ?m?l? g?lir. Endobronxitd?n (bronx divar?nda yan??) sonra t?dric?n peribronxit (bronx ?traf? h?ceyr?l?rin iltihab?) prosesl?ri d? ?m?l? g?lir. H?m?inin limfa d?vran? v? a? ciy?r toxumalar? pozulur. Daha sonra g?y ?sk?r?k bakteriyalar? ?oxal?r v? onlar m?hv olduqca ekzotoksin (z?h?rli madd?) ayr?laraq yuxar? n?f?s yollar?n?n selikli qi?as?nda allergik madd?y? qar?? reaksiya ?m?l? g?lir. Toksik madd?l?r h?ssas sinir uclar?n? daim q?c?qland?r?r. Bunun n?tic?sind?, reflektor v? allergik xarakterli spazmatik ?sk?r?k tutmalar? ba? verir, - h?kim-pediatr deyib.

Spazmatik ?sk?r?k


H?kimin dediyin? g?r?, ard?c?l davam ed?n bir ne?? ?sk?r?k tutmalar?ndan sonra uzun f???lt?l? s?s (repriz) e?idilir ki, bu da ba?l? olan s?s yar???ndan havan?n ke?m?si il? ?laq?dard?r. G?y ?sk?r?kd? bilavasit? m?rk?zi sinir sistemin? olan toksik t?sir spazmatik (co?qun) ?sk?r?yin ?m?l? g?lm?sin? s?b?b olur. Co?qun ?sk?r?yin a??r tutmas? zaman? m??ahid? olunan oksigen ?atmamazl??? ?lam?tl?ri n?f?s m?rk?zin? olan toksik t?sir il? izah edilir. Spazmatik ?sk?r?k t?kanlar?nda b?t?n n?f?s ?z?l?l?ri y???l?r v? tutman?n sonunda ?sk?r?kl? az miqdarda ????y?b?nz?r qat? selik ifraz olunur: Tutma bitdikd?n bir ne?? d?qiq? sonra u?a??n hal? o q?d?r yax??la??r ki, ??nl?n? d? bilir. Bununla bel? sonralar 2-3 h?ft? ?rzind? x?st?liyin spazmatik m?rh?l?sind? tutmalar intensiv v? a??r olur. H?tta bu, bir g?nd? 8-10 tutmadan 30-40 tutmaya q?d?r arta bil?r. G?y ?sk?r?yin k?skin d?vr? 3-4 h?ft? davam edir. Sonradan tutmalar seyr?k v? q?sa, az ?ziyy?tli olur. Bu is? x?st?liyin son m?rh?l?sidir. Bu zaman x?st?nin ifraz etdiyi b?l??m ?ox qat? olub ya??l r?ng? ?al?r. X?st?liyin ba?lan??c?ndan 5-6 h?ft? ke?mi? tutmalar k?silir v? b?l??m ifraz? dayan?r. X?st?liyin spazmatik m?rh?l?sind? m?ayin? zaman? qan?n t?rkibind? leykosit v? limfosit yava??mas? m??yy?n edilir. Sidiyin x?susi ??kisi artm?? olur. G?y ?sk?r?kd?n ?l?m olduqda m?ayin? zaman? a? ciy?r h?ceyr?l?rind? v? uc hava yollar?nda anormall?q (emfizema), traxeya v? bronxlar?n selikli qi?alar?nda iltihabi d?yi?iklikl?r oldu?u a?karlan?r.

Klinik gedi?at

E.Abbasova bildirib ki, g?y ?sk?r?k, ?sas?n, 2 ya?l? u?aqlar ???n daha t?hl?k?lidir. 4 ya?dan sonra is? g?y ?sk?r?y? yoluxma hallar?na daha az rast g?linir. X?st?liyin inkubasiya d?vr? 2 g?nd?n 21 g?n? q?d?r davam edir. ?lk klinik simptomlar; ?mumi ?zginlik, s?sin x?r?lt?l? olmas?, z?if z?k?m v? q?rtla??n arxa divar?nda normadan art?q qan y???lmas?d?r (hiperemiya): B?z?n x?st?liyin bu d?vr?nd? temperatur c?zi d? olsa, qalx?r, 4-5 g?n ?rzind? yuxar? t?n?ff?s yollar?nda x?st?lik ?lam?tl?ri ?idd?tl?nir, a? ciy?rl?rd? ?oxlu quru x?r?lt? e?idilir. G?y ?sk?r?yin bu d?vr?nd? klinik gedi?at?n adi diffuz bronxit? ?ox ox?amas?, diaqnozun vaxt?nda qoyulmas?n? ??tinl??dirir. Halbuki, bu d?vrd? x?st?l?r yoluxdurucudur. Bu s?b?bd?n diaqnoz qoyulark?n diqq?tli olmaq vacibdir.

Dil ??l? ??x?r

X?st?liyin inkubasiya (kataral) d?vr? 8-10 g?n, b?z?n d? daha ?ox davam ed? bil?r. Bundan sonra x?st?liyin spazmatik d?vr? ba?lay?r. Bu zaman ?sk?r?k ba?land?qda x?st? u?a??n n?f?si dayan?r. Q?rtlaq v? traxeya nahiyy?sind? g?yn?m? v? bir ne?? g?cl? ?sk?r?k t?kanlar? olur. G?cl? n?f?s alma n?tic?sind? dil ??l? ??x?r v? bir q?d?r yuxar? ?yilir. Tutmalar tez-tez olduqda dilin alt? di?l?r? d?ydiyi ???n z?d?l?nir. H?m?inin burunda qanaxma v? g?z konyuktivas?nda kapliyar geni?l?m?si d? ola bil?r.

?zabl? tutmalar

E.Abbasova qeyd edib ki, g?cl? n?f?s verm?y? s?b?b olan tez-tez v? ?zabl? tutmalarla m??ay?t olunan g?y ?sk?r?k a? ciy?rl?rd? emfizemaya s?b?b olur. T?r?dicil?ri yuxar? n?f?s yollar?n?n selikli qi?alar?nda olan ikincili infeksiya n?tic?sind?, habel? g?y ?sk?r?k bakteriyalar?n?n t?siri il? x?rdaocaql? pnevmoniyalar, peribronxitl?r v? bronxitl?r t?r?y? bil?r. Bunun n?tic?sind? x?st?liyin klinik gedi?i xeyli a??rla??r. G?y ?sk?r?k pnevmoniyas?n?n t?ng?n?f?slik, dodaqlar?n sianozu, a?ciy?rl?rin a?a?? paylar?nda perkutor s?sin q?salmas? v? onlarda x?rda qabarc?ql? ya? x?r?lt?lar kimi simptomlar? var.

Diaqnozda ??tinlik

H?kim-pediatr?n s?zl?rin? ?sas?n, x?st?liyin m?ayin?si ???n seliyin ?kilm?si ?sulundan v? x?st?nin a??z suyu n?mun?sind?n istifad? edilir. Epidemioloji g?st?ri?l?r olmad?qda, x?susil? t?k-t?k t?sad?fl?rd? g?y ?sk?r?y? kataral d?vrd? diaqnoz qoymaq olduqca ??tindir. ?g?r x?st? il? yax?ndan t?mas olubsa v? ya x?st? adam?n getdiyi ictimai yerd? bu x?st?liy? yoluxma m??yy?n edilibs? v? x?st? u?aq son 3-4 h?ft? ?rzind? bu insanlarla t?masda olubsa, diaqnoz qoymaq xeyli asanla??r: Spazmatik ?sk?r?k tutmalar? ba?land?qda g?y ?sk?r?yin diaqnozu asanla??r. X?st?liyin ?n a??r gedi?i s?d?m?r u?aqlarda olur. Bu zaman s?d?m?r k?rp?l?rd? ?sk?r?k tutmalar? olmur. Bunun ?ksin?, onlarda bir ne?? ?sk?rm?d?n sonra n?f?sin q?sa m?dd?tli dayanmas? ba? verir. Orta v? b?y?k ya?l? u?aqlarda g?y ?sk?r?yin gedi?i a??r olmad?qda m?ayin? asanla??r.

Profilaktika v? m?alic?

E.Abbasova bildirib ki, g?y ?sk?r?yin profilaktikas?nda vaksinasiya ?n?mlidir. X?st?liy? qar?? immunitet yaratmaq ???n Az?rbaycanda peyv?nd t?qvimin? ?sas?n, u?aqlar 4 d?f?, u?aq 2, 3, 4 v? 18 ayl?q olanda vaksinasiya h?yata ke?irilir.

X?st?liy? yoluxman? erk?n a?kar etm?k v? bu tip x?st?l?ri sa?lam u?aqlardan ay?rmaq laz?md?r. Bel? x?st?l?r k?rp?l?r evind? v? ya u?aq ba??alar?nda a?karlanarsa, d?rhal karantin t?tbiq olunmal?d?r. X?st?l?nmi? u?aqla yax?n t?masda olan b?t?n sa?lam u?aqlar immunizasiya edilm?lidir: G?y ?sk?r?k x?st?liyi ke?irmi? u?aqlar x?st?liyin spazmatik tutmalar? ba?lanan vaxtdan yaln?z bir ay sonra u?aq ba??alar?na v? m?kt?bl?r? burax?la bil?rl?r. ??nki onlar bu m?dd?td?n sonra ?trafdak?lar ???n yoluxucu olmurlar.

X?st? ??xsl?r ad?t?n evd?, a??r x?st?l?r is? amblator ??raitd? m?alic? olunmal?d?r. X?st? olan otaqda v? palatada havan?n tez-tez d?yi?dirilm?si m?sl?h?tdir. Yax?? olard? ki, bel? x?st?l?rin istirah?t m?rk?zl?rind?, sanatoriyalarda, ya??ll?q olan ?razil?rd? dinc?lm?si t?min olunsun. ??nki bu x?st?liyin tez sa?almas?na t?kan verir.


Onlar a??q havada g?zm?li v? yatmal?d?rlar. X?st?l?r? yar?mduru, asan h?zm olunan v? kifay?t q?d?r kalorili, vitaminl?rl? bol olan, x?susi il? C vitamini il? z?ngin qidalar verilm?lidir. Yeni do?ulmu? k?rp?l?r is? d??l? ?mizdirilm?lidir. G?y ?sk?r?yin kataral d?vr?nd? olan x?st?l?r? il?q halda q?l?vi, mineral t?rkibli sular i?m?k v? 2% soda m?hlulu il? inqolyasiya etm?k m?sl?h?tdir: Qeyd edim ki, g?y ?sk?r?yin a??r gedi?i zaman? antibiotikl?rd?n istifad? edilm?dikd? x?st?lik f?sadla??r. X?st?liy? yoluxmu? u?aqlar is? sa?ald?qdan sonra ?m?rl?k immunitet qazan?rlar.

Şərhləri

Oxşar Xəbərlər